Πάνω από 365 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως πιστεύεται ότι έχουν ΔΕΠΥ. Και επειδή τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ στους ενήλικες μπορεί να παρουσιαστούν διαφορετικά από ό,τι στα παιδιά, το να συνειδητοποιήσετε ότι μπορεί να έχετε τη διαταραχή συνήθως είναι μια μακρά διαδικασία, τα παραγνωρισμένα σημάδια της οποίας μπορεί να προκαλέσουν σημαντική πίεση στη ζωή και την υγεία σας. Πώς μπορείτε να καταλάβετε ότι έχετε;
Τι δείχνει το επάγγελμα μας για την ψυχική μας υγεία – Νέα αποκαλυπτική μελέτη
Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ στους ενήλικες
Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ -απροσεξία, παρορμητικότητα και υπερκινητικότητα- συνήθως δεν είναι τόσο αισθητά στην ενήλικη ζωή, πιθανότατα επειδή οι ενήλικες των οποίων η ΔΕΠΥ δεν είχε διαγνωστεί στην παιδική ηλικία είχαν μια ολόκληρη ζωή για να αποκτήσουν τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για να αντισταθμίσουν τα συμπτώματά τους.
«Οι ενήλικες που αναζητούν διάγνωση συχνά έχουν πολλά ανεπαίσθητα σημάδια -δεν είναι εντελώς μη λειτουργικοί», ανέφερε στη Huffington Post ο Dede O’Shea, νευροψυχολόγος στο Beth Israel Lahey Health στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης.
«Ορισμένα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μιμούνται επίσης εκείνα του άγχους ή της κατάθλιψης», σημείωσε η Cristina Louk, κλινική ψυχολόγος με έδρα την Ουάσιγκτον. «Οι περισσότεροι άνθρωποι θα διαγνωστούν πρώτα με αυτές τις διαταραχές και θα απογοητευτούν όταν η θεραπεία αποτυγχάνει να ανακουφίσει τα συμπτώματά τους».
Εδώ είναι μερικά από τα πιο ύπουλα σημάδια που μπορεί να παραβλέπετε:
- Ακραία αναβλητικότητα
- Υπερεστίαση στην ίδια εργασία για ώρες
- Παρορμητικά έξοδα
- Απώλεια αίσθησης του χρόνου
- Συναισθηματικές εκρήξεις
- Ξεχνάτε να φάτε
- Δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε
- Καθυστερείτε να πάρετε αποφάσεις
- Αίσθημα διαρκούς ανησυχίας
- Πολυλογία και μονοπώληση των συζητήσεων
1. Ακραία αναβλητικότητα
Οι εγκέφαλοι με ΔΕΠΥ είναι πάντα σε επιφυλακή για δραστηριότητες που θα προκαλέσουν μια έκρηξη ντοπαμίνης, μιας χημικής ουσίας στον εγκέφαλο που οδηγεί σε συναισθήματα ανταμοιβής και ευχαρίστησης και η οποία τείνει να είναι χαμηλότερη στα άτομα με τη διαταραχή Επειδή τα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν πρόβλημα να διατηρήσουν αρκετή ντοπαμίνη κατά τη διάρκεια εργασιών ρουτίνας που δεν τους ενδιαφέρουν, μπορεί να βρεθούν να κάνουν ό,τι είναι δυνατό για να τις αποφύγουν.
«Ο μέσος άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται βαριεστημένος από μια εργασία ρουτίνας, αλλά με τη ΔΕΠΥ, το αρνητικό συναίσθημα είναι πιο ακραίο -όπως επίσης και η αποφυγή του. Μπορεί να αγνοηθεί ως πιθανό σύμπτωμα ΔΕΠΥ επειδή μοιάζει με σκόπιμη τεμπελιά και έλλειψη κινήτρων», εξήγησε ο Δρ. O’Shea.
2. Υπερεστίαση στην ίδια εργασία για ώρες
Εάν έχετε ΔΕΠΥ, η έναρξη μιας εργασίας μπορεί να είναι δύσκολη –ειδικά εργασίες που θεωρείτε τρομακτικές ή χρονοβόρες- αλλά μόλις ξεκινήσετε, μπορεί να είστε τόσο απορροφημένοι από αυτό που κάνετε που καταλήγετε να παραμελείτε άλλες σημαντικές εργασίες.
«Η υπερεστίαση είναι ένα σύμπτωμα που μπορεί εύκολα να αγνοηθεί επειδή φαίνεται ότι το άτομο έχει κίνητρο να κάνει μόνο συγκεκριμένες δραστηριότητες. Μερικές φορές ερμηνεύεται ως εγωισμός και υπερβολικός ζήλος», ανέφερε ο Δρ. O’Shea. Η δυσκολία εναλλαγής ταχυτήτων πιστεύεται ότι προκαλείται από χαμηλά επίπεδα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο: Όσο πιο απορροφημένος είστε σε μια εργασία, τόσο μεγαλύτερη είναι η ώθηση της ντοπαμίνης.
«Η υπερεστίαση στη χειρότερη περίπτωση μπορεί να μοιάζει με το να γράφετε και να ξαναγράφετε την απάντησή σας σε ένα απλό email και να μην μπορείτε να μεταβείτε σε μια νέα εργασία ή να χάσετε ένα σημαντικό γεγονός επειδή δεν μπορείτε να απομακρυνθείτε από μια εργασία», σημείωσε με τη σειρά της η Louk.
Αυτισμός και ΔΕΠΥ: Πώς το μικροβίωμα του εντέρου μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο πριν τα συμπτώματα
3. Παρορμητικά έξοδα
Οι ενήλικες με ΔΕΠΥ είναι πιο πιθανό να λάβουν κακές οικονομικές αποφάσεις -για παράδειγμα, να κάνουν παρορμητικές αγορές για αυτή την έκρηξη ντοπαμίνης, να αναβάλουν να πληρώσουν τους λογαριασμούς ή να χάσουν την αίσθηση του πότε είναι ληξιπρόθεσμοι.
Οι ελλείψεις στα βασικά γάγγλια -ένα σύνολο δομών στον εγκέφαλο που επεξεργάζονται τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείτε τα συναισθήματα, τα κίνητρα, τους στόχους και τους κινδύνους- μπορεί να είναι ένας παράγοντας.
Αυτές οι δομές λειτουργούν ως λεωφόρος επικοινωνίας για διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου που πρέπει να συνεργαστούν για να σας βοηθήσουν να μάθετε και να διαμορφώσετε συνήθειες (όπως να ακολουθείτε έναν προϋπολογισμό), καθώς και να σχεδιάζετε και να εκτελείτε εργασίες (όπως εξοικονόμηση για το μέλλον).
«Κατά κάποιο τρόπο, τα βασικά γάγγλια σε ένα άτομο με ΔΕΠΥ μπορεί σχεδόν να βραχυκυκλώνουν όταν πρόκειται για την ικανότητά του να διαχειρίζεται τα σήματα που περνούν», εξήγησε ο Δρ. Zishan Khan, ψυχίατρος στο Mindpath Health.
4. Απώλεια αίσθησης του χρόνου
Πιο γνωστό ως χρονική τύφλωση, τα άτομα με ΔΕΠΥ το βρίσκουν δύσκολο να παρακολουθούν τον χρόνο ή να γνωρίζουν πόσο χρόνο χρειάζονται για να κάνουν μια δραστηριότητα.
Μέχρι στιγμής, καμία περιοχή του εγκεφάλου δεν έχει αναγνωριστεί ως υπεύθυνη για την αντίληψη του χρόνου, αλλά η εκτίμηση του χρόνου φαίνεται να συνδέεται με τον προμετωπιαίο φλοιό (το τμήμα του εγκεφάλου που βοηθά στην εκτελεστική λειτουργία, την εστίαση και την προσοχή, καθώς και τις οργανωτικές δεξιότητες), ο οποίος βασίζεται σε σήματα από μονοπάτια που σχετίζονται με την ντοπαμίνη για να λειτουργήσει σωστά.
«Αυτό μπορεί να μεταφραστεί στο είστε πάντα καθυστερημένοι -να νομίζετε ότι έχετε αρκετό χρόνο και μετά να βιάζεστε. Μπορεί να γνωρίζετε την ακριβή ώρα ενός ραντεβού, αλλά να φύγετε από το σπίτι εκείνη την ώρα και όχι εκ των προτέρων για να δώσετε χρόνο στον εαυτό σας να πάει ως εκεί, να παρκάρετε και να φτάσει», εξηγεί ο Δρ. O’Shea.
5. Συναισθηματικές εκρήξεις
Από ανήσυχα και νευρικά έως χαρούμενα και φλύαρα μέχρι θυμωμένα και επιθετικά, τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να βιώσουν συναισθηματική απορρύθμιση που τους κάνει να έχουν έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις ακόμα και εκεί που δεν το περιμένουν.
«Αυτό σχετίζεται με τις δυσκολίες που μπορεί να προκύψουν με τη διαχείριση της προσοχής και την κατεύθυνση της ενέργειας, καθώς και με την εύρεση του κατάλληλου επιπέδου πνευματικής διέγερσης. Εστιάζοντας μόνο στο αποτέλεσμα -που μοιάζει με συναισθηματική διαταραχή- και όχι στο υποκείμενο πρόβλημα, είναι ένα άλλο σύμπτωμα ΔΕΠΥ ενηλίκων που εύκολα παραβλέπεται», ανέφερε ο Δρ. O’Shea.
6. Ξεχνάτε να φάτε
Η έρευνα υποδηλώνει μια ισχυρή σχέση μεταξύ της ΔΕΠΥ και των μη φυσιολογικών διατροφικών προτύπων, με πιο εμφανή μοτίβα να είναι η υπερφαγία και η πλήρης λησμονιά. Οι ακριβείς μηχανισμοί δεν έχουν ακόμη αναδειχθεί από τους ερευνητές, αλλά θα μπορούσε να υπάρχει ένας συνδυασμός παραγόντων, όπως η μειωμένη εγκεφαλική δραστηριότητα στον προμετωπιαίο φλοιό και στο μεταιχμιακό σύστημα.
Όταν ο προμετωπιαίος φλοιός στερείται της ντοπαμίνης που είναι απαραίτητη για να λειτουργήσει σωστά, αυτό μπορεί να χαλάσει την ικανότητά σας να οργανώνετε, να σχεδιάζετε και να εκτελείτε υγιεινά γεύματα και να διατηρείτε συνεπείς διατροφικές συνήθειες γενικά. Η μειωμένη ντοπαμίνη μπορεί επίσης να αυξήσει την πιθανότητα να καταναλώσετε εύκολες τροφές για να ικανοποιήσετε τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου και να του δώσετε την απαραίτητη διέγερση για εστίαση.
Παράλληλα, το μεταιχμιακό σύστημα είναι υπεύθυνο για τη ρύθμιση των συναισθημάτων μας, εκτός από την προσοχή. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να χρησιμοποιήσετε το φαγητό ως τρόπο για να αντιμετωπίσετε ασυνείδητα την πλήξη και τη συναισθηματική δυσφορία -ή να παρασυρθείτε σε μια εργασία σε σημείο που ξεχνάτε να φάτε για ώρες, χάρη στο αίσθημα αποσύνδεσης από τα σημάδια πείνας και πληρότητας του σώματός σας.
7. Δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε
Η αϋπνία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε ΔΕΠΥ, αλλά η έρευνα δείχνει ότι οι ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν προδιάθεση για προβλήματα ύπνου. Θα μπορούσε να είναι μια παρενέργεια της μειωμένης δραστηριότητας σε ένα δίκτυο νευρικών οδών στο εγκεφαλικό στέλεχος (RAS) που είναι απαραίτητες για τη μεσολάβηση του επιπέδου συνείδησης ενός ατόμου.
Το RAS λειτουργεί ως συσκευή ελέγχου που φιλτράρει τα εισερχόμενα αισθητηριακά δεδομένα και στέλνει σήματα στον εγκέφαλο καθώς συναντά σημαντικά αισθητηριακά ερεθίσματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Για τα άτομα με ΔΕΠΥ, η δυσρύθμιση του RAS καθιστά δύσκολη τη διάκριση μεταξύ των σημαντικών αισθητηριακών πληροφοριών και του θορύβου. Το αποτέλεσμα είναι δυσκολία στη ρύθμιση της διέγερσης και της μετάβασης ύπνου-εγρήγορσης.
Μερικοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ μπορεί επίσης να έχουν βιολογικές διαταραχές στον κιρκάδιο ρυθμό τους. Δύο τέτοιες διαταραχές είναι η διαταραχή της καθυστερημένης φάσης ύπνου -όπου ο ύπνος καθυστερεί επίμονα κατά δύο ή περισσότερες ώρες μετά από την τυπική ώρα ύπνου- και η καθυστερημένη έναρξη της παραγωγής μελατονίνης, της ορμόνης του ύπνου που ξεκινά τη νύχτα για να σας βοηθήσει να κοιμηθείτε.
8. Καθυστερείτε να πάρετε αποφάσεις
Τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν πιο αργές ταχύτητες επεξεργασίας, σύμφωνα με τη Louk. Η ταχύτητα επεξεργασίας αναφέρεται στο πόσο γρήγορα μπορείτε να αντιδράσετε σε ένα δεδομένο ερέθισμα (σε αυτή την περίπτωση, ένα σύνολο επιλογών) μέσα σε ένα περιορισμένο χρονικό πλαίσιο.
Δεν είναι απαραίτητα σημάδι ότι είστε αναποφάσιστοι –μάλλον, ότι χρειάζεστε περισσότερο χρόνο για να πλοηγηθείτε στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Μπορεί να δυσκολεύεστε με πράγματα όπως να συγκεντρώσετε τις απαραίτητες λεπτομέρειες για να δείτε τη μεγάλη εικόνα, να προβλέψετε τα πιθανά αποτελέσματα κάθε επιλογής ή να κολλήσετε σε μια ιδέα και να δυσκολεύεστε να σταθμίσετε όλες τις επιλογές για να λάβετε μια απόφαση.
«Αυτό είναι αποτέλεσμα του αποτελεσματικού ελέγχου της προσοχής ώστε να αξιολογήσετε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας απόφασης και να θυμάστε τι σκεφτόσασταν», εξήγησε ο Δρ. O’Shea.
9. Αίσθημα διαρκούς ανησυχίας
Η ανησυχία τείνει να είναι ένα από τα πιο ύπουλα σημάδια της ΔΕΠΥ των ενηλίκων, κυρίως λόγω του πόσο εύκολα οι εξωτερικές συμπεριφορές ανησυχίας μπορούν να αποδοθούν σε άλλα πράγματα, όπως έντονος φόρτος εργασίας ή υπερβολική κατανάλωση καφέ.
«Οι ενήλικες είναι πιο πιθανό να δείξουν ανησυχία όταν πρέπει να σηκωθούν και να περπατήσουν γύρω. Μπορεί να μην μπορούν να καθίσουν να δουν μια ταινία χωρίς να μιλήσουν ή να σκρολάρουν στο κινητό τους. Μερικοί μπορεί ακόμη και να αποφύγουν εντελώς πιο υποτονικές δραστηριότητες όπως αυτή», ανέφερε ο Δρ. O’Shea.
Η επίμονη ταραχή των χεριών και των ποδιών, καθώς και το τσίμπημα του δέρματος, μπορεί επίσης να είναι διακριτικά σημάδια ανησυχίας.
ΔΕΠΥ: Το Νο1 σημάδι στους ενήλικες όταν τακτοποιούν το σπίτι τους
10. Πολυλογία και μονοπώληση των συζητήσεων
Τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν πρόβλημα να παρακολουθήσουν μια συνομιλία χάρη στον ανεπαρκή έλεγχο της προσοχής και τη διατήρηση πληροφοριών. «Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε συχνές διακοπές, επειδή μπορεί να μην θυμούνται τι θέλουν να πουν ή τι είπε ο άλλος. Μπορούν επίσης να αισθάνονται ανήσυχα και να έχουν μια παρόρμηση να μιλήσουν για μια σκέψη που τους ενδιαφέρει», καταλήγει ο Δρ. O’Shea.
Πηγές: Journal of Global Health, Neuropsychiatric Disease and Treatment(1), Journal of Neural Transmission, Medical Science Monitor, Neuropsychiatric Disease and Treatment(2), Clinical Psychology Review, Biological Psychiatry, Occupational Therapy in Mental Health, Springer, PLoS One, Frontiers in Psychiatry